لهجات مصريه
| ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| النسب | | |||
| لغه رسميه فى |  | |||
تصانيف |
شوف كمان | |
|---|---|---|
| اكل|اعياد|شخصيات خياليه اثار| اغانى| اساطير لغات|عقيده دينيه |
مصرى صعيدى | |
اللغه المصريه الحديثه (المصرى) هى لغه بتنتمى لعيلة اللغات الأفرو-اسياويه (تسميه قديمه: الحاميه-الساميه) و هى المرحله الرابعه من اللغات اللى اتكلمها المصريين طول تاريخهم. المصرى لغه ليها لهجات كتيره و دواير لغويه بتوسع ساعات و بتضيق ساعات تانية و ممكن تتصنف اللهجات دى فى مجموعتين كبار يعنى اللهجه البحيرى و اللهجه الصعيدى (لهجه الصعايده). اللهجات دى مشتركه فى حاجات كتير و خصوصا على المستوى النحوى و فى تأثرهم باللهجات القبطى المختلفه اللى كانت سايدة فى مناطقهم قبل الغزو العربى لمصر و فيه لهجات تانيه زى الغجرى (لهجة النوار) و لهجة بدو سينا و لهجة بدو الصحرا الغربيه بس دى لهجات بتعتبر مستقلة عن اللغة المصرى فى وادى النيل ، و على الناحيه التانيه برضه فيه اختلافات بتميزهم عن بعضيهم. مصر فيها كمان جنب المصرى لغات تانيه مستقله زى اللغه النوبى و السيوى و البجاوى.
المورفولوجيا/الصرفيات
- صيغة المضاف اليه بتميل لاستعمال بتاع/بتاعة/بتوع للمزكر/المؤنث/الجمع على الترتيب.
- صيغة المبنى للمجهول بتتعمل باستعمال البريفيكس إت- او إن- زى غُسِلَ (العربى) ← إتغسل او إنغسل (المصرى).
الفونولوجيا/الصوتيات
| Transcription | النطق المصرى | المثال العربى | الخاصيه | |
|---|---|---|---|---|
| (alb) | الب | قلب | [ʔ] نطق ق | 1 |
| (gamal) | جمل | جمل | [g] نطق ج | 2 |
| (bēt), (mōt) | بيت و موت | بَيْت ومَوْت | تحول المتحرك المركب لمتحرك بسيط, زى
(ay), (aw) ——→ (ē), (ō) |
3 |
نطق صوت الجيم
القاهريه
الجيم المصريه هي جيم غير معطشه بتتنطق في مصر و بتتميز بيها اللغه المصريه.
الجيم المصريه بتتنطق بشكل رئيسي في القاهره و اسكندريه و المدن الكبيره في وجه بحري و المدن الكبيره في الصعيد.
الجيم المصريه او الجيم الغير معطشه هي الطريقه الصحيحه و الاصليه لنطق حرف الجيم في اللغات الساميه.[1]
الجيم المعطشه بتتنطق بردو في مصر في محافظات وجه بحري خاصه الاقاليم ماعدا القاهره و اسكندريه.
في المدن الكبيره في الصعيد بينطقوا الجيم زى القاهره و لكن في باقى الصعيد بينطقوا الجيم جيم معطشه او بينطقوها دال و منطقه الصعيد مشهوره بانها بتنطق الجيم دال و طريقه نطق الجيم دال مش موجوده في اى مكان فى الشرق الاوسط غير فى الصعيد.
الدلتا
الجيم فى الدلتا هى جيم معطشه بتتنطق فى الاقاليم فى وجه بحري و بتتنطق الجيم البحراويه زى نطق الجيم فى اللغه العربيه المعياريه لكن فى المدن الكبيره فى الاقاليم بينطقوا الجيم زى القاهره.
لهجة بعض الأفلام والمسلسلات (بناء على لهجة القاهرة وما حولها)، مع وجود اختلافات بسيطه في نطق بعض الحروف بين محافظه والتانيه داخل الدلتا، ينطقوا حرف "الجيم" (G) معطشة أو عادية حسب المنطقة، وحرف "القاف" ينطق عاده كهمزة (زى كلمة "قلم" تنطق "ألم") أو ينطق كحرف (G) القاهريه (زى كلمة "قلم" تنطق "جلم") حسب المنطقة
الجيم الصعيديه
الجيم الصعيديه هى جيم بتتنطق دال يعنى مثلا جمل بتتنطق دمل و منطقه الصعيد مشهوره بانها بتنطق الجيم دال و طريقه نطق الجيم دال مش موجوده فى اى مكان فى الشرق الاوسط غير فى الصعيد.
الجيم الصعيديه اللى هى نطق الجيم دال هى بسبب تأثير لهجات اللغه القبطيه على اللغه العربيه فى مصر وخاصه الصعيد.[2][3]
اهل الصعيد فضلوا يتكلموا باللغه القبطيه فتره كبيره لحد القرن 15 الميلادى خاصه ريف الصعيد وده اتسبب فى صعوبه عندهم فى نطق بعض الحروف زى ما هى موجوده فى اللغه العربيه ومنها حرف الجيم اللى نطقوه دال وغيرها كتير والمقريزى وهو مؤرخ مصرى مشهور وهو عاش فى القرن الخامس عشر الميلادى قال فى كتبه ان ناس كتير فى الصعيد فى زمنه كانوا بيتكلموا اللغه القبطيه لدرجه ان فيه ناس وخاصه النساء فى الصعيد مبيعرفوش يتكلموا اللغه العربيه خالص.[4]
الكلمات/المفردات
بعض كلمات مصريه ليها جدور عربيه بس دخلت عليها تغييرات فى النطق و الجنس و فى كمان عدد كبير من الكلمات المصريه اللى من اصل قبطى زى (تاتا و امبو و إدّا و بعبع و بَحّ و يللا و بره و بـِخّْ و كلكع و كمان و كُحة و لقمه و قله و زير و تـَفّه و شأشأ و شبوره و جلابيه و ....). لهجة القاهرة استعارت بردو كلمات كتيرة من الانجليزى و الفرنساوى و الطاليانى و اليونانى و التوركى.
السينتاكس/النحو
- ضمير الاشارة (دا, دي, دول) و ضماير الاستفهام (إيه, فين, إمتا...) بتيجى بعد المتشاور عليه و بعد المسئول عنه بالترتيب و دى خاصية بتشمل كل لهجات مصر و ممكن يتفسر وجودها بالتأثر بالطبقة التحتية القبطى اللى كانت سايدة فى مصر، مثال:
- الراجل دا (مصرى) → هذا الرجل (عربى)
- اسمك إيه ؟ (مصرى) → ما اسمك (عربى)
- النفى بيحصل بـ حط الفعل (و الاسم فى اللهجات الصعيدى) بين أداتين نفى ما و ش ودى كمان نفس طريقة النفى فى القبطي
- ماشربتش (مصرى) → لم أشرب(عربى)
- الاسم الموصول اللى هو اسم شامل و بيقابله فى العربى اسامى موصوله زى الذي و التي و اللذان و اللتان و الذين و اللائي و اللاتي و اللواتي.
- الاعراب (تغيير نهايات الكلمات للدلاله على وظيفتها) مش موجود بالمره فى المصرى و لا القبطى و لا اللغات المصريه اللى قبل كدا. العربى فيه تلات حالات اعراب النصب و الرفع و الجر.
لهجه قاهريه
و دى اللهجه اللى بتستعمل فى القاهره و الجيزه و القليوبيه و مدن مصر زى طنطا و ليها قبول واسع من كل المصريين و بتتفهم فى كل حته عشان التليفزيون و الافلام و المراكز الثقافيه اللى فى العاصمة المصرية.
لهجه اسكندرانى
و هى اللهجه بتاعة اسكندريه و بتشبه لحد كبير اللهجه القاهريه بس فيه ميل لاستخدام صيغة الجمع فى الكلام للمتكلم المفرد (ها نتستنوك = ها نستناك). و شوية كلمات معينه خاصه بيها زى, ماستيكا = لبان و الئمه = الناصيه و الجومه = الاستيكه.
لهجه فلاحى بحراوى
- اللهجه الفلاحى او اللهجه البحراويه فى بعض القرى فى ريف الدلتا مش فى مدن الدلتا. فى مدن الدلتا زى طنطا بيتكلموا زى القاهره.
و دى لهجة البحاروة و بتتفرع اللهجه دى لـ:
- اللهجات الوسطانيه: فى المنوفيه و الغربيه و جنوب الشرقيه و القليوبيه
- اللهجات الشرقيه: بقية مناطق الشرقيه و الدقهليه
- اللهجات الغربيه: فى البحيره و حتت فى الغربيه و البرلس و غرب المنوفيه
- اللهجات الشماليه-الشرقيه: الدقهليه و حتت فى الغربيه و المنزله
تعتبر لهجات الاقاليم في وجه بحري هي اقرب اللهجات في مصر للغة العربية المعيارية.
لهجه فلاحى صعيدى
مصرى صعيدى هى واحده من اللهجات المصريه[5] و بيتكلمها الصعايده فى صعيد مصر من جنوب القاهرة لحدود مصر مع السودان.
- و دى لهجة سكان جنوب مصر (الصعيد) و بتتفرع لـ:
- لهجات صعيد برانى: من اول جنوب الجيزة و بنى سويف و الفيوم و المنيا
- لهجات صعيد جوانى: من اول اسيوط و نجع حمادى لحد اخر اسوان
فونولوجيا و صوتيات لهجه فلاحى صعيدى
| Transcription | نطق صعيدى | كلمه | خاصيه | |
|---|---|---|---|---|
| (galb) | (g) | قلب | [g] نطق ق | 1 |
| (dʒamal)
(damal) |
(dʒ) فى الصعيد من بعد الجيزة
(d) فى شوية قرى بين اسيوط و قنا |
جمل | [dʒ] نطق ج | 2 |
المورفولوجيا/الصرفيات
| المكان | النطق الصعيدى | التحول | الكلمه |
|---|---|---|---|
| بين اسيوط و نجع حمادى | (ʃuɣul) | شُغُل زى البقرة شغلتى
يعنى البقرة بتاعتى |
حالة المضاف ليه بتاع |
كلمات
| مكان | نطق صعيدى | تحول | كلمة | |
|---|---|---|---|---|
| من الجيزه لشمال بنى سويف و الفيوم
من بنى سويف لسوهاج من اول جنوب سوهاج و بعديها |
(bahha)
(bihha) (buhha) |
بهه
بيهه بوهه |
بطه | 1 |
| من اول جنوب الجيزه | (tùrya) | توريا | فاس(من ادوات الزراعه) | 2 |
| من اول جنوب الجيزه | (ħōʃ) | حوش | زريبه (مكان او بيت الحيوانات) | 3 |
| الفيوم و بنى سويف و المنيا
من المنيا لحد الاقصر جنوب الاقصر |
(dubdaʕa)
(duʕdufa) (gaʕōra), (dʒaʕrōra) |
ضوبدعة
ضوعدوفة جعورة و جعرورة و كلمات تانية |
ضفدعة | 4 |
| الفيوم و بنى سويف و بين المنيا و اسيوط
من بعد جنوب اسيوط |
(dahya)
(kaħrùta), (daħrùg) |
داحيه
كحروته, دحروج |
بيضه | 5 |
| فى الصعيد كله من بعد جنوب الجيزة | (farrūga) | فروجه | فرخه | 6 |
| من الجيزه لحد اسيوط
من اول جنوب اسيوط |
(malīħ), (milīħ)
(zēn) |
مَليح و مِليح
زين |
كويس | 7 |
| مصر الوسطانيه من بنى سوبف للفيوم و لحد سوهاج
جنوب الاقصر |
(ʕaʃiyya)
(ambàriħ) |
عشية
آمبارح |
إمبارح | 8 |
| من اسيوط لـ اسوان | (ihnih) | إهنيه | هنا | 9 |
| بتظهر و تختفى فى مناطق
مختلفة من صعيد مصر |
(meta), (wèn), (kèf) | ميته و كيف و وين | ضماير الاستفهام امتا و ازاى و فين | 10 |
السينتاكس/النحو
| المكان | التحول | المثال المصرى | الخاصيه | |
|---|---|---|---|---|
| جنوب اسيوط | أنا و جاى
هما و ماشيين |
و أنا جاى
و هما ماشيين |
واو الحال | 1 |
| من اول المنيا | ما قادرش
ما خابرش |
مش قادر
مش عارف(خابر) |
نفى الاسم بنفس طريقة
نفى الفعل فى القاهره |
2 |
| من اول الفشن فى بنى سويف | عم نقول ، عم نزرع | بنقول، بنزرع | علامة المضارع المسنمر بـ
غالبا مشتقه من عَمّال القاهرية عَمّ |
3 |
لهجه واحاتى
لهجات صحرا غربيه : زى لهجات الواحات البحريه و الداخله و الخارجة و الفرافره.
لهجة الغجر
بشكل عام اللهجه دى بتشبه المصرى بس فيها تأثير كبير هندو-ارى و خصوصا على مستوى الكلمات يعنى مثلا : نار = إيج, راجل = مان او مينيس, استرا = نجمه, داندى = ضرس, بوردى = اخ. و كمان بيحطوا اسامى الحاجات بين (ما) و (يس) زى مثلا ما-ودان-يس, يعنى ودان (جمع ودن) مخيس يعنى مخ, ماشنبيس يعنى شنب و كدا يعنى.
شوف كمان
مصادر
- مركز الدراسات و الوثايق الاقتصادية و القانونية و الاجتماعية
- كتاب حاضر الثقافة فى مصر لبيومى قنديل
- د.جورجى صبحى بيه