المكانه القانونيه لللغه الكوردى فى العراق

من ويكيبيديا، الموسوعه الحره
اذهب إلى التنقل اذهب إلى البحث


اللغه مش بس طريقه للتفاهم, دى حاجه أساسيه بالنسبه للهويه السياسيه لأى اُمّه (مجموعه من الناس, بتجمعهم صفات مجتمعيه متشابها). و اللغه هى واحده من الحاجات اللى خلّت الكورد يفضَلو كورديين, عشان كده لازم مكان اللغه الكوردى فى العراق تبقى فى أساسيّات الإهتمامات السياسيه, لكن السياسيين و القانونيين الكورد لسه لحد دلوقتى مش بيدافعو عن لغتهم زى ما لازم.

الدساتير اللى قبل كده

الدستور العراقى الأولانى (القانون الأساسى 1925) و فى موادهُ ال123 ماعترفش بـ اللغه الكورديه, ده ماجابش سيرِة عدد اللى بيتكلّمو كوردى. و بدل كده, جه فى الماده 17 منهُ بإن "العربى هو اللغه الرسميه". و بالرغم من إن الدستور ده إتعدّل مرتين, المره الأولانيه بعد تلات شهور من ما نزل و المره التانيه سنة 1943, إلا ان التعديلات ماكانش فيها الماده اللى إتقالت و الدستور مازوّدش ماده دستوريه بتقول إن اللغه الكوردى هى بردو لغه رسميه. لكن فى سنة 1931 طلع "قانون اللغات المحلّيه", اللى إعترف بـ اللغه الكوردى فى مكان محدود, لكن مابصّلهاش كإنها لغه "مستقله", بس مُجرّد لغه محليه خاصه بـ منطقه معينه. بعد كده جه "دستور 1958" اللى مش دايم, و اللى ماتفتحش, ماعادا فى الماده التالته اللى مش واضحه بالنسبه للكورد و لغتهم. فـ الماده التالته قالت إن العرب و الكورد متشاركين فى البلد, لكن المادّه جت بعد كده و قالت, بعد ماده بتقول ان "العراق حتة من الأُمه العربيه" الدستور ده ماجاش ناحية اللغه الكوردى إنها لغه رسميه فى العراق.

و فى "دستور 1964", الماده 3 منهُ قالت ان "الإسلام دين الدوله و القاعده الأساسيه لـ دستورها و اللغه العربى لغتها الرسميه" و بـ كده إتسَد الطريق قدّام الإعتراف بـ اللغه الكوردى, و كان هناك بس تَلميح فى الماده 19 إن "الدستور ده بيعترف بـ حقوق القوميّه للكورديين مع الشعب العراقى فى توحيد وطنى بـ روح أخويّه". و بردو الدستور المؤقت لـ سنة 1968 قال بردو فى الماده الرابعه منهُ اللغه العربى هى اللغه الرسميه بس. و الدستور المؤقت اللى طلع سنة 1970 كان مُجرّد تعديل بسيط لـ"دستور 1968" و فضل يتنفّذ لحد يوم سقوط النظام العراقى سنة 2003. الدستور ده قال إن, ممكن اللغه الكورديه يستعملوها فى المناطق اللى الكورديين بيحكموها بنفسهم, و القصد من المناطق اللى بيعيش فيها غالبيه كورديه. لكن النظام عَرّب مناطق كورديه كتير و حرم اللى عايشين فيها من الحكم الذاتى و حرية إستعمال اللغه الكوردى.

تنفيض للـ لغه الكوردى!

جت كتابة قانون إدارة البلد للمرحله الإنتقاليه جايبه معاها تقدّم باين بـ المقارنه بـ الدساتير, و قال قانون إدارة الدوله فى الماده 9 منهُ إن "اللغه العربى و اللغه الكوردى هما اللغتين الرسميه لـ العراق". و بعد كده الدستور الدايم خد بـ الماده دى بعدين و حطّها مع الماده 4 مع تزييد حتّتين بـ النسبه للـ لغات التوركيمانى و السيريانى و اللغات المحليه التانيه.

الجمله الأولانيه من الماده 4 فى الدستور الدايم و اللى قالت ان "العربى و الكوردى هما اللغات الرسميه للعراق" بتفسر نفسها بنفسها, لكن فى الفقره اللى بعدها عند شرح الصفه الرسميه حتلاحظ ان اللغه الكوردى ماعادتش متساوايه مع اللغه العربى أو إتصغّر مكانها على الأقل. فـ الفقره نمره 2 بتقول ان الكلام و الحوار و التعبير فى المجالات الرسميه بيكون "بأى لغه من اللغتين" مش "بـ اللغتين" زى ما تكتب فى دساتير تانيه. و فى المجالات الرسميه اللى بتتكلّم عنها الماده زى مجلس النواب, و مجلس الوزرا, و المحاكم, و المؤتمرات الرسميه و بسبب غالبيّة نسبة العراقيين, فـ اللغه اللى بيستعملوها عملياً هى العربى بس الكوردى بيتحط على جمب, يعنى الدستور بيقول إن كفايه عليهم إنهم يستعملو العربى.

لحد دلوقتى, ماطلعش قانون عشان يغيّر طباعة ورقة العُمله و الطوابع و الباسبورات عشان يبقو كلمهم بـ اللغتين.

رسميه بس جوّا كوردستان

النتايج العمليه من الفقره نمره 2, واضحه من حيث تهميش اللغه الكوردى, عشان الفقره (ثانياً/ ج) بتعترف بـ كل الوثايق اللى طالعه بـ اللغتين, لكن من فتره ما إتنفّذ قانون إدارة البلد و لحد يومنا ده, كل الوثايق القانونيه بتطلع بـ اللغه العربى بس و بتتعمل بـ اللغه العربى بس و بتتطبع النسخ الأصليه بـ العربى بس, بس ساعات فيه ناس بيترجموها بطريقه مش رسميه. و معروف إن الترجمه بتختلف فى أوقات كتير عن النسخه الأصليه, و إذا حصل مشاكل فى تحريف نصوص معينه من الدستور, فـ بيرجعو للنسخه العربى.

فى الموضوع ده يمكن الاستشهاد بـ النموذج الاوروبى, كان الإتحاد الاوروبى عندهُ 12 لغه رسميه بس, قبل ما يكبر, و اللغه الفنلاندى اللى بيتكلم بيها حوالى 4 مليون كانت متساويه بـ الإنجليزى, و نوّابهم فى البرلمان الاوروبى. و بالرغم من إن الفنلانديين بيتكلمو لغات تانيه كويس جداً و بالذات الإنجليزى و الفرنساوى, بس لازم يتكلّمو بـ لغتهم الأُم. فى اوروبا اللى مابتعانيش من أزمات هويّه قوميه و أقليات, بتتعامل مع اللغات القوميه بـ الشكل ده, لكن عند الكورديين و فى الوقت اللى بتعبر اللغه عن الهويه, بيتم التعامل معاها بـ الشكل ده.

الفقره التالته اللى فى الماده اللى بتقول إن "المؤسسات و الأجهزه الاتحاديه فى إقليم كوردستان بتستعمل اللغتين" و دى ماده مش منسجمه مع المواد اللى قبلها و هى فى الأساس متزوّده, و بسبب الماده دى, فى باقى مناطق العراق بيستعملو اللغه العربى بس, إنما اللغتيين لازم يستعملوهم فى كوردستان و يكونو متساويين, و الفقره دى بتلغى مضمون الفقره الأولانيه, بـ حيث بتساوى اللغتين فى العراق عامةً. إذن الصفه الرسميه بتنتهى مع حدود اقليم كوردستان, و بما إن رسم الحدود دى إتأجّل بالنسبه للماده 140 لحد نهاية 2007 فـ ده معناه ان اللغه الكوردى مابتستعملش فى المناطق الكورديه التانيه, بما فيهم مدينة كركوك.

الدستور ده طلع من الحكومه الإتحاديه, لكن لما نبُص لـ قوانين إقليم كوردستان نفسهُ حنلاقى مسألة اللغه هنا مُهَمله أوى بردو, لإن كتير من قوانين الإقليم إتكتبت و إتطبعت بـ اللغه العربى, و حتى مشروع دستور الإقليم إتكتبت النسخه الاصليه منهُ بـ اللغه العربى. و من الناحيه العمليه فـ محاكم الاقليم بردو بتستعمل اللغه العربى لحد دلوقتى. ده كلهُ بيأكد إن مافيش وعى لـ حكاية اللغه كـ مسأله مربوطه بـ هوية أُمّه و وجودها السياسى.

مقالات ليها علاقه

لغه كوردى

مصادر

(شفيق حاجى خدر) سايت "كوردسات" (اللينك بايظ دلوقتى)