الموسيقا عند العرب

من ويكيبيديا، الموسوعه الحره
روح على: استكشاف، تدوير
Maler der Geschichte von Bayâd und Riyâd 002.jpg

العرب فى الاصل قبايل رحاله و مجتمعات بسيطه ما كانتش عندهم فنون زى الشعوب اللى كانت عايشه حواليهم فى مصر و فارس و الشام. قبل ظهور الاسلام كان الفن الوحيد اللى عندهم هو الشعر ، و كان الشعر هو الفن الوحيد اللى بيعبرو بيه عن اخلاقهم و مشاعرعم و ثقافتهم بيوصفوا بيه حياتهم البدويه و المراعى الجافه المحدوده و اسواقهم و خيامهم و جمالهم و اطلالهم [1]. الشعر ما كانش بيتلحن و كان العرب بيقروه و بيتمتعو بقرايته من غير ترانيم او موسيقا. و بعدين ظهر " الحداء " و ده كان نوع من الغنا اللى بيعملوه رعاة الجمال و اتطور و بقا ترنيم. الترنيم كان نوعين " الغنا " و هو ترنيم الشعر و " التغبير " و هو ترنيم الكلام اللى مش شعر. بعد كده حصل تطور تانى و بقا الغنا تلت انواع او تلت اصوات و انغام و هى " النصب " و " السناد " و " الهزج ".

" النصب " كان بيستعمل فى المراثى و بيتسمى " الغنا الجنابى " نسبه لراجل من قبيلة كلب اسمه جناب بن عبد الله بيقولو انه هو اللى اخترع " الحداء ". و " السناد" كان اللحن التقيل اللى فيه ترجيع و نبرات و نغمات كتيره و كان منه ست انواع منها التقيل الاول و خفيفه و التقيل التانى و خفيفه. " الهزج " كان الخفيف اللى بيترقص عليه و كان المزمار بيستخدم فيه. شيوخ القبايل كان عندهم مغنيين خاصين بيهم كان بيغنو لهم فى الولايم و القعدات و كان عندهم مغنيات زى مغنيات عبد الله بن جدعان فى مكه.

اشهر الات الموسيقا عند العرب كان " الدف " و كان فيه منه مدور و مربع و صغير و كبير ، و كان عندهم مزامير بسيطه ، ما كانش عندهم غير الدف و المزمار و الات بسيطه بتتفرع منها للنفخ و الطبل ، فما كانش عندم الات وتريه زى ماكان عند المصريين و الفرس و البيزنطيين [2].

تطور الموسيقا العربيه بعد ظهور الاسلام

بعد ظهور الاسلام و انتشار العرب فى المناطق اللى بره الجزيره العربيه ابتدا العرب يتعرفو على الات المزيكا المختلفه اللى كانت بتستعمل فى مصر و فارس و بيزنطه و ابتدو يتعلمو استعمالها و يعملو الحان بتوافق مزاجهم و ترجمو كتب مختصه بفنون الموسيقا و الغنا للغتهم. بيتقال ان سعيد بن مسحج و كان عبد اسود من مكه و مغنى من الحجاز كان اول واحد يدخل المزيكا و الغنا الفارسى فى الجزيره العربيه. سعيد ابن مسحج ده كان سافر الشام و سمع الالحان البيزنطيه و الاسطوخوسيه و بعدين سافر على بلاد فارس و اتعلم هناك العزف على العود و الالات الوتريه و رجع على الحجاز و معاه الالحان اللى اتعلمها و شال منها الالحان اللى مش على الذوق العربى و اتعلم منه غيره فعمل نقله فى الموسيقا العربيه زى اللى اللى عملها بعد كده بقرون عبده الحامولى فى مصر لما دخل الالحان التركيه اللى كانت حديثه فى زمنه و مزجها بالمزيكا و الغنا المصرى.

ابن محرز كان كمان من اللى ساهمو فى تعريف العرب بفنون الموسيقا و الغنا و ده كان راجل فارسى عاش فى بدايات الاسلام كان بيتنقل مابين المدينه و مكه و اتعلم ضرب الدفوف فى المدينه على ايد مغنيه مشهوره اسمها عزة الميلاء و كان بيروح فارس و الشام عشان يتعلم الموسيقا الفارسيه و البيزنطيه و نقل الحان من هناك للجزيره العربيه و مزج مابينها و ما بين الموسيقا العربيه و لحن اشعار عربيه و اتسمى " صناج العرب ". بعد ابن محرز اتطورت المسيقا و الغنا العربى و ظهر مغنيين و مغنيات كتار زى ابن سريج و حك الوادى و فليج بن ابى العوراء و سياط و نشيط و جميله و حبابه و سلامه و عقيله و غيرهم [3].

العصر العباسى

اتطورت الموسيقا و الغنا العربى فى العصر العباسى و اترجمت كتب و اتحطت قواعد للتلحين و الغنا اللى بقو فن مستقل ، و اتعرف هارون الرشيد بحبه للغنا و المغنيين العرب و الفرس و الروم و وكترت الالحان و الاغانى فى عصره و اختلطت ، و اشتهر اياميها المغنى الفارسى ابراهيم الموصلى و المغنى معبد. اياميها " الدور " كان بيتسمى " صوت " و كان بيتنسب للى بيغنيه.

اسحق الموصلى ابن ابراهيم الموصلى صحح اجناس الغنا و طرقه و ميزه لإن قبله المغنيين ماكانوش بيميزو من الالحان غير التقيل و تقيل التقيل و الخفيف و خفيف الخفيف و كانو بيعبرو عن درجات النغمات بأسامى الصوابع اللى بتدوس على الاوتار.

اختلاط العرب بالمصريين و الفرس و البيزنطيين و الترك و غيرهم سبب تطور الموسيقا و الغنا العربى ، و المزيكا الفارسيه بالذات لعبت دور كبير. فى الاصل الموسيقا العربيه كانت سبع طبقات او انغام زى السلم الموسيقى الغربى لكن اتضافت سبع طبقات عليها فبقت اربعتاشر درجه أولها و اوطاها " القرار " و اخرها و اعلاها " الجواب " ، و ساعات بيتضاف ليها سبع درجات و اكتر حسب الحوجه لنغمات اكتر [4].

تطور و تحريم

فى العصر الحديث دخل المصريين نغمات جديده فى مزيكتهم اتنقلت من تركيا و اوروبا و اتطورت و انتشرت من مصر للمناطق العربيه [5].

ظهرت فى المناطق العربيه دعوات بتحريم الموسيقا و الغنا او بإن الالات " الحلال " هى الدفوف بس زى ما كان الحال قبل الاسلام فى عصور الجاهليه.

فهرس وملحوظات

  1. محمد حسين هيكل، مرسى سعد الدين
  2. جرجى زيدان، تاريخ الموسيقى العربية
  3. جرجى زيدان، تاريخ الموسيقى العربية
  4. جرجى زيدان، تاريخ الموسيقى العربية
  5. جرجى زيدان، تاريخ الموسيقى العربية

مصادر

  • جرجى زيدان، تاريخ الموسيقى العربية، الهلال، القاهرة 15 يونية 1901.
  • خليل يحيى نامى (دكتور)، العرب قبل الإسلام، دار المعارف، القاهرة 1986.
  • مرسى سعد الدين، الأهرام، عدد 44920 ، 1 ديسمبر 2009